Longfunctieonderzoek en andere longfunctietesten

Longfunctieonderzoek

Er zijn verschillende methodes om de functie van de long te meten. De keuze van de methode van onderzoek hangt samen met de aard van de klachten en de kwaal die daarbij mogelijk een rol speelt. Bij iedere longfunctietest ademt de patiënt via een mondstuk aan het longfunctieapparaat, waarbij de neus met een klem wordt dichtgehouden. Het onderzoek duurt 30 minuten tot 1 uur.

De voorbereiding
Men hoeft niet nuchter te zijn. Het is belangrijk dat men rustig en ontspannen aan het onderzoek begint. Het onderzoek verloopt in zittende houding. Verricht geen zware inspanningen (traplopen) voor het onderzoek. Patiënten die bij zware inspanningen gemakkelijk urine verliezen, gaan best vóór de test plassen. Tijdens de test dient men het mondstuk tussen de lippen en de tanden in de mond te houden, tenzij anders wordt aangegeven. Patiënten die onder chronische zuurstoftherapie staan, stoppen de behandeling best 20 min voor het begin van het onderzoek.
Voor het goed slagen van de test moeten sommige medicaties gestopt worden. De behandelende arts zal vertellen om welke medicijnen het gaat.

Het onderzoek
Longfunctieonderzoek is niet pijnlijk en wordt niet als belastend of onprettig ervaren.

Spirometrie
Bij dit onderzoek wordt de hoeveelheid lucht die kan in- en uitgeademd worden bepaald. Hiervoor moet men een aantal keren diep in- en uitademen. Om de snelheid te bepalen waarmee men kan uitblazen, moet dit ook een aantal keren heel krachtig gedaan worden. Indien de luchtwegen vernauwd zijn, wordt de test soms na het toedienen van een luchtwegverwijdend medicijn op vraag van de arts herhaald.

Diffusietest
Deze test meet de snelheid waarmee de longen ingeademde zuurstof aan het bloed kan opnemen. Na een volledige uitademing moet men diep inademen, en dan de adem 10 seconden vasthouden, en uiteindelijk in het apparaat uitademen.

Bodybox
Dit onderzoek meet de weerstand van de luchtwegen, dat wil zeggen hoeveel moeite het kost om in- en uit te ademen. Tevens wordt de longinhoud gemeten. Deze test gebeurt in een gesloten ruimte, die lijkt op een telefooncel. U moet nauwgezet de instructies volgen: Eerst fixeert u de handen op de wangen en de hals. Dan ademt u rustig in en uit. Nadien gaat u oppervlakkig en met opgelegd ritme in- en uitademen. Op een bepaald ogenblik sluit een klep zich, maar moet u verder in- en uitademen. Als de arts dit vraagt, wordt de test herhaald na het toedienen van een luchtwegverwijdend medicijn.
De totale longinhoud kan ook op een andere manier gemeten worden, waarbij men hetzij lucht, verrijkt met een indicator gas, hetzij zuivere zuurstof inademt gedurende een bepaalde tijd. Dit kan de bodybox vervangen, of aanvullend gebeuren.

Andere longfunctietesten

Provocatietest voor bronchiale hyperreactiviteit
Dit is een onderzoek om verhoogde prikkelbaarheid van de luchtwegen vast te stellen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van histamine of methacholine, een prikkelende stof, waarmee de gevoeligheid van de luchtwegen gemeten kan worden.

De voorbereiding
Men hoeft niet nuchter te zijn. Voor het goed slagen van de test dienen bepaalde medicijnen gestopt te zijn. De behandelende arts zal vertellen om welke medicijnen het gaat.

Het onderzoek
Tijdens het onderzoek zit de patiënt in een stoel. Hij/zij krijgt een klem op de neus om te voorkomen dat men door de neus ademt en ademt via een mondstuk, dat is verbonden met een meetapparaat. Bij het begin van de test zal de laborant vragen een paar keer diep in te ademen en zo krachtig mogelijk uit te ademen. Daarna zal men met tussenpozen een aërosol van waterige oplossingen die opstijgende concentraties histamine of methacholine bevatten, inademen. Na iedere oplossing wordt na een bepaalde tijd de longfunctie gemeten. Aan de hand van de meetresultaten kan worden vastgesteld of astmatische klachten (hoesten en/of benauwdheid) kunnen worden uitgelokt. Dreigt een benauwdheidsreactie te hevig te worden, dan wordt de test gestopt en een luchtwegverwijder toegediend  waardoor de reactie in het algemeen direct ongedaan wordt gemaakt. Tegen het einde van het onderzoek krijgt men altijd een luchtwegverwijder. Het onderzoek wordt beëindigd als de longfunctie weer helemaal normaal is geworden. Het totale onderzoek kan een uur in beslag nemen. Een lichte vorm van benauwdheid tijdens het onderzoek wordt soms ervaren, die verdwijnt zodra de luchtwegverwijder wordt ingeademd. Na het onderzoek hebben sommige mensen lichte keelpijn, hoofdpijn, of een prikkelhoest. Het onderzoek is belastend vanwege het vele blazen, maar is verder niet gevaarlijk.

Informed consent
Gezien een substantie wordt toegediend, kan het voorvallen dat men het schriftelijk akkoord van de patiënt vraagt alvorens de test af te nemen. Deze tekst luidt als volgt:
“De patiënt of diegene die zijn rechten uitoefent werd ingelicht over de onderzoeken en/of behandelingen.  Deze informatie betrof onder meer de indicatie, de eventuele alternatieven en de te verwachten resultaten. Hierbij werden ook de mogelijke bijwerkingen en/of complicaties op korte en lange termijn beschreven. De patiënt of diegene die zijn rechten uitoefent kreeg hierbij ook de mogelijkheid om vragen te stellen en had tevens de mogelijkheid om de voorgestelde onderzoeken en/of behandelingen te weigeren. Er is geverifieerd of de patiënt of diegene die zijn rechten uitoefent de informatie effectief begrepen heeft.”
Op basis van de gegeven informatie wordt ingestemd met het uitvoeren van de onderzoeken en/of behandelingen, evenals met de tussenkomsten die tot de standaardzorg behoren (bv. indien aangewezen: opname IZ, bloedtransfusie, labo-analyses ...).

Hyperventilatieonderzoek
Dit onderzoek zal plaatsvinden in het longfunctielaboratorium. Met behulp van dit onderzoek kan de arts bepalen of bepaalde klachten veroorzaakt worden door hyperventilatie, d.w.z. door een verkeerde manier van ademhalen. Deze klachten herkent men dan tijdens de uitvoering van het onderzoek.

De voorbereiding
Men hoeft niet nuchter te zijn. Er is geen speciale voorbereiding noodzakelijk. De medicatie mag gewoon door gebruikt worden.

Het onderzoek
Tijdens het onderzoek zit de patiënt in een stoel en ademt men door een mondstuk in en uit. Het mondstuk is verbonden met een apparaat dat registreert hoe snel en hoe vaak men per minuut ademt en hoeveel koolzuur men uitademt. Belangrijk is dat de patiënt tijdens het onderzoek ontspannen blijft en rustig blijft ademhalen. De laborant zal vragen om gedurende een bepaalde tijd diep in- en uit te ademen, in een door de laborant aangegeven tempo. Alle oefeningen worden goed uitgelegd. Het onderzoek duurt ongeveer een half uur. Het onderzoek is niet belastend of pijnlijk.

Bepaling van de compliantie
Met dit onderzoek wil de arts meten welke elastische eigenschappen de longen hebben. Bij een aandoening zoals emfyseem zijn de longen slap; bij andere aandoeningen zoals fibrose zijn de longen stug.

De voorbereiding
Men wordt gevraagd 2 uur nuchter te zijn. Er is geen speciale voorbereiding noodzakelijk. De medicatie mag door gebruikt worden, tenzij de arts het anders aangeeft.

Het onderzoek
Voor dit onderzoek is het nodig om de druk in de borstkas te meten tijdens de ademhaling. Hieruit kan de elasticiteit van de longen bepaald worden. Dit gebeurt met een dun slangetje, aan het eind hiervan zit een ballonnetje, dat tijdens het inbrengen en verwijderen leeg is. Tijdens het meten wordt het ballonnetje opgeblazen. Het inbrengen gaat als volgt:
De laborant schuift het tipje van de ballon in een van de neusgaten. Terwijl men een glas water opdrinkt schuift de laborant het slangetje verder naar binnen, men slikt het dus vanzelf door. Het slangetje komt zo vanzelf in de slokdarm te liggen. Bij sommige mensen zal tijdens het inbrengen enige irritatie en prikkeling in neus en keel optreden. Wanneer het ballonnetje op de juiste plaats is aangebracht, krijgt men een mondstuk in de mond en een klem op de neus. Op aanwijzing van de laborant ademt de patiënt rustig in en uit. De apparatuur registreert de elasticiteit van de longen en aan de hand hiervan kunnen verdere berekeningen worden gemaakt. Het onderzoek duurt ongeveer een half uur.

Ergospirometrie
Dit is een inspanningsonderzoek, dat ook "de fietstest" genoemd wordt. Dit onderzoek vindt plaats in het longfunctielaboratorium. Met behulp van deze test kan de arts onder andere onderzoeken tot welke lichamelijke inspanning de patiënt in staat is. Het onderzoek toont de oorzaak aan van een verminderd prestatievermogen.

De voorbereiding
Gemakkelijke kleding, bv sportkleding, is aan te bevelen. De medicijnen mogen gewoon door gebruikt worden, tenzij de arts iets anders afgesproken heeft. Gedurende 2 uur voor de fietstest kan men beter geen uitgebreide maaltijd gebruiken of zware inspanning verrichten. Het is belangrijk dat men rustig en ontspannen aan het onderzoek begint.

Het onderzoek
Na het omkleden neemt de patiënt op de fiets plaats. De juiste hoogte van het zadel wordt door de laborant ingesteld. Om de arm wordt een bloeddrukmanchet bevestigd voor metingen tijdens de inspanning. Op de borst worden strips geplakt om een hartfilmpje (cardiogram) te maken tijdens het fietsen. Men ademt door een mondstuk in en uit, en ademt gewone kamerlucht in. De uitgeademde lucht gaat door een slang naar de computer. Daarmee meet de computer de opname van zuurstof en de afgifte van koolzuurgas door de longen. Afhankelijk van de problematiek wordt voor het onderzoek nog bloed uit de slagader ter hoogte van de pols geprikt. Soms wordt onder plaatselijke verdoving een slangetje in de slagader van de arm geplaatst.
Als de patiënt fietst, wordt de belasting regelmatig opgevoerd. Bloeddruk, zuurstofsaturatie en hartslag worden gecontroleerd. Om een zo goed mogelijk beeld te krijgen is het belangrijk dat de patiënt zijn uiterste best doet. Hij/zij bepaalt zelf wanneer het maximum bereikt is, maar de aanwezige laborant en arts zullen de patiënt zo veel mogelijk aanmoedigen. De totale duur van het onderzoek wordt dus voor het grootste stuk door de patiënt zelf bepaald en varieert dan van 1 tot 2 uur. Hierbij zal het fietsen zich meestal beperkten tot 10, hoogstens 14 min. Bij het bereiken van de maximale inspanning kan de arts nogmaals bloed uit de slagader afnemen. Na afloop van het onderzoek frist de patiënt zich op. Over het algemeen is de fietstest een inspannend onderzoek, dat als vermoeiend wordt ervaren.

Bloedgasanalyse
Bij een bloedgasanalyse wordt onder andere de hoeveelheid zuurstof in het bloed gemeten. Deze waarden geven informatie over het functioneren van de longen. Daarvoor is het nodig om bloed uit een slagader te onderzoeken, omdat dit bloed zuurstofrijk is.

De voorbereiding
Men hoeft niet nuchter te zijn. Er is geen speciale voorbereiding noodzakelijk. De medicatie moet niet onderbroken te worden.

Het onderzoek
De arts neemt met een naaldje ongeveer 1 ml (1 cc) bloed uit de slagader in pols of elleboog (= arteriepunctie). Deze handeling is te vergelijken met een gewone bloedafname, het enige verschil is dat het wondje iets langer moet worden dichtgedrukt. Normaal volstaat 2 min, bij mensen onder bloedverdunners of plaatsjesremmers, zal men best tot 5 min duwen.
Indien aangewezen krijgt de patiënt soms zuurstof in te ademen gedurende een half uur, waarna opnieuw een arteriepunctie wordt gedaan.
In het laboratorium wordt het bloed onderzocht. Het onderzoek duurt slechts enkele minuten en de prik kan als onprettig ervaren worden.

FENO
De meting van stikstofoxide in de uitgeademende lucht is een eenvoudige test die toelaat sommige vormen van luchtwegontsteking op een patiëntvriendelijke wijze te detecteren. Eerst dient de patiënt volledig uit te ademen. Nadien neemt hij het mondstuk in, en ademt hij zachtjes maar volledig in. Ten slotte moet hij, bij een constante uitademsnelheid (debiet) uitademen. De test wordt driemaal herhaald.